10 ذهنیت طرحواره ای

ذهنیت های طرحواره ای-مرکز مشاوره مهستا
فرزانه ذاکری زاده
فرزانه ذاکری زاده
کارشناس روانشناسی و اموزش کودکان استثنای کارشناسی ارشد مشاوره خانواده

همان طور که در مقالات قبل ذکر شد؛ طرحواره مجموعه ای از خاطرات، احساس های بدنی، احساس های عاطفی، باورهای مرکزی و تصاویر ذهنی هستند که مرکز ثقل آنها خاطرات است.

ریشه طرحواره های ناسازگار اولیه در تجارب ناگوار دوران کودکی نهفته است.

تصور کنید فردی را که خاطرات کودکی او مملو از تجربیات ناگوار مثل تحقیر، توهین و کتک است؛ این ذهنیت در او به وجود می آید که تمام آدم ها نامهربان هستند. در مقابل کودکی که در آغوش گرم پدر و مادری آگاه به اصول تعلیم و تربیت و با سلامت روان پرورش یافته و توجه لازم را دریافت کرده این ذهنیت در او به وجود می آید که انسان ها خوب هستند (مگر خلافش ثابت شود).

این دو ذهنیت ناسازگار و سازگار در رفتار، احساسات و هیجانات آینده فرد نقش اساسی خواهد داشت. در واقع ذهنیت های طرحواره ای حالاتی هستند که برای مدت کوتاهی بر ذهن فرد غلبه می کنند.

حال به انواع ذهنیت در طرحواره درمانی می پردازیم.

10 نوع ذهنیت طرحواره ای در چهار دسته

دسته اول ذهنیت کودکانه

1.کودک آسیب پذیر (تجارب تلخ کودک رها شده، کودک مورد بد رفتاری قرارگرفته، کودک محروم و طرد شده) که وقتی این ذهنیت فعال می شود فرد احساس پریشانی و آشفتگی می کند.

2.کودک عصبانی (عصبانی به دلیل عدم ارضاء نیازهای هیجانی و ابراز خشم بدون توجه به پیامد آن) در واقع فرد تلاش می کند به آنچه می خواهد برسد بدون آنکه به پیامد رفتارش توجه کند.

3.کودک بی انضباط و تکانه ای (هر وقت دلش بخواهد رفتار و امیال طبیعی خود را بدون توجه به پیامد آن بروز می دهد) یعنی خویشتن داری بلد نیست زیرا هر آن چه خواسته همیشه برایش فراهم بوده.

مثلاً برای کنکور نمی تواند طبق برنامه درس بخواند. کارهایش را نصفه نیمه رها می کند یا مثلاً در روابط وسوسه می شود و از این رابطه وارد رابطه دیگر می شود و نمی تواند خودش را مدیریت کند.

4.کودک کنجکاوِ شاد که ذهنیت سالم است(نیاز های هیجانی در حال حاضر در او برآورده شده اند)

دسته دوم ذهنیت مقابله ای ناکارآمد

1.تسلیم (این فرد به طرحواره تن می دهد نا امید و منفعل و تسلیم دیگران است)

  1. محافظ بی تفاوت (همخوان با سبک فرار؛ فرار از مردم و انواع فرارهای روان شناختی، گسستگی هیجانی، سو مصرف مواد و الکل، لذتجویی)

3.جبران کننده افراطی همخوان با سبک حمله (بد رفتاری با دیگران، سعی می کند طرحواره خود را رد کند یا نپذیرد).

دسته سوم ذهنیت والد ناکارآمد

1.ذهنیت والدِ تنبیه گر (خود و دیگران را به خاطر بد بودن تنبیه می کند)؛ فرد اجازه اشتباه به خود و دیگران را نمی دهد سخت گیر و انعطاف ناپذیر است و گذشت ندارد.

2.ذهنیت والد پر توقع (خود را برای برآورده ساختن معیار های بلند پروازانه ای که در ذهن دارد تحت فشار و استرس قرار می دهد و از دیگران دائما عیب جوی می کند.)

دسته چهارم ذهنیت بزرگسال سالم

ذهنیتی که درمانگر سعی می کند در فرآیند درمان، از طریق آموزشِ بیمار؛ جهت تعدیل، اصلاح یا بهبود بقیه ذهنیت ها آن را قوی کند.

 ابتدا بیمار، درمانگر را نماینده این ذهنیت می داند در طول درمان کم کم درمانگر آن را برای بیمار برجسته می کند و به او آموزش می دهد. در واقع یکی از اهداف مهم طرحواره درمانی، این است که به بیماران یاد بدهیم چگونه ذهنیت بزرگسال سالم را توانمند سازند تا بتوانند ذهنیت های نارکارآمد را خنثی کنند یا با آن به گفتگو بپردازند.

حال این سوال مطرح می شود .

ویژگی های فرد بالغ (ذهنیت سالم)چیست ؟

.بالغ با واقعیت سرو کار دارد و توانایی این را دارد که واقعیت را ارزیابی کند (گلاسر میگوید: تمام مشکلات روان رنجوری و روان شناختی ما ناشی از انکار تمام یا بخشی از واقعیت است)

2.بالغ می تواند بگوید در موقعیت های مختلف چگونه باید رفتار کرد. به عبارتی فرد آگاهانه کنترل رفتارش را به عهده می گیرد و برانگیخته نمی شود.

  1. موازنه عقل و دل را رعایت می کند. یعنی به احساسات توجه دارد مثل کسی که عزیزی را از دست می دهد طبیعی است گریه و سوگواری داشته باشه و چند ماهی هم ناراحت و افسرده باشد. ولی اگر در ذهنش این افکار بیاید که من نباید گریه کنم واقعیت این است که همه روزی خواهند مرد و به خودش اجازه سوگواری ندهد. در واقع بالغش آلوده به بازداری هیجانی یا محرومیت هیجانی است.

4.بالغ قبل از انجام کار فکر می کند بعد عمل می کند.

5.بالغ مسئولیت پذیر است و وقتی تصمیم می گیرد پیامد آن را می پذیرد.

  1. واکنشِ بالغ تکانه ای، آنی و نا خودآگاه نیست.

7.بالغ با اینجا و اکنون سرکار دارد و با توجه به آن افکار، احساس، و رفتارش را تنظیم می کند.

8.بالغ می تواند از عهده مسئولیت های زندگی خود برآید.

9.بالغ می تواند شادی را تجربه کند ضمن اینکه خویشتن دار هم هست.

10.بالغ متکی به خود است.

منابع:

یان استوارت، ون جون. (1940). تحلیل رفتار متقابل تأملی در روانشناسی تجربی، (ترجمه بهمن دادگستر). بهار1391 ناشر دایره.

یانگ، جفری، کلوسکو، ژانت و ویشار ماری جوری (2003). طرحواره درمانی راهنمای کاربردی برای متخصصان بالینی، جلد اول ترجمه حسن پور و زهرا اندوز (1398). تهران انتشارات ارجمند.

یانگ، جفری،کلوسکو، زانت و ویشار ماری جوری (2003). طرحواره درمانی راهنمای کاربردی برای متخصصان جلد دوم ترجمه حسن پور و زهرا اندوز(1398). تهران انتشارات ارجمند.

با ما همراه باشید

مشاوره آنلاین

برای مشاوره به صورت آنلاین بعد از کلیک روی آیکون به انتهای صفحه مراجعه کنید و درخواست خود را ثبت کنید همچنین همواره می توانید از طریق تماس با شماره تلفن 02122305728 و یا ارسال ایمیل به آدرس [email protected] درخواست خود را ثبت کنید.

نظر دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این مطلب را به دوستان خود به اشتراک بگذارید

خواننده گرامی

آیا می دانستید بسیاری از مشکلات شخصی و گروهی با کمک گرفتن از مشاوران منخصص به راحتی قابل حل می باشد.

دیر اقدام نکنید

به راحتی با کارشناسان ما در تماس باشید تا شما را برای انتخاب مشاور راهنمایی نمایند.
اینجا کلیک نمایید
لیست محتوا
مرکز مشاوره

با ما تماس بگیرید تا با برترین مشاوران کشور مشاوره داشته باشید

مرکز مشاوره مهستا