نقش وراثت درسرنوشت انسان

سید هادی مدرسی

سید هادی مدرسی

مشاوره تحصيلي ابعادي تاب آوري وراههاي افزايش آن پرورش فرزندان با استقلال فكري وعاطفي شناخت شخصيت مردوزن ونقش آن درسازگاري زناشوئي

نقش وراثت و تربیت

نظریه های متعددی مبنی نقش وراثت بر سرنوشت انسان وجود دارد و در مقابل نیز نظریات گوناگونی از نقش تربیت در سرنوشت انسان دفاع می کند تا جایی که یکی از روان شناسان رفتارگرا به نام واتسون ادعا می کند کودک را به من بدهید از او یک روحانی و یا یک جنایتکار می سازم.  هر دو نظریه افراطی و بخشی از واقعیت سرنوشت انسان را بیان می کند.

دانشمندان علم ژنتیک به شدت از این نظریه دفاع می کنند که انسان محصول وراثت است و در ژنوم آنان دستورالعمل هایی نهفته است که تعیین می کند انسان به کدام سو می رود.

دانشمندان علم روانشناسی و علوم اجتماعی نیز از نقش محیط و تربیت در سرنوشت انسان دفاع می کنند و معتقدند علی رغم هر دستورالعملی که در ژنوم ها تعیین شده سرنوشت انسان می تواند با تربیت و دستورالعمل جدید تغییر نماید.

نظریه سومی معتقد است صفات و خصوصیات روانی و اخلاقی که از طریق وراثت به انسان منتقل می شود به منزله بستر و زمینه است که گاه این بستر به وسیله عوامل محیطی از جمله تربیت؛ تقویت و گاه تضعیف می گردد. مضافاً بر آنکه اختیار و اراده شخص نیز در سرنوشت او دخالت زیادی دارد.

آنچه یک نوزاد به هنگام تولد به عنوان سرمایه همراه خود به این دنیا می آورد، اقتضای خیر و شر است که از طریق ژن ها به فرد منتقل شده ولی آنچه در سعادت و شقاوت او تاثیر دارد، منحصر به عامل وراثت نیست.

مولفه های تربیت و اراده حتی گاهی می تواند قانون وراثت را به هم بریزد، برخی با طرح نقش وراثت در سرنوشت، معتقدند که انسان قادر به تغییر صفات وراثتی خود نیست و مجبور به انجام اعمال پسندیده یا ناپسند می باشد. حال آنکه هم از دیدگاه اسلام و هم از دیدگاه دانش ژنتیک، وراثت و ساختار ژنتیکی انسان علت تامه تعیین سرنوشت نمی باشد. ازمنظر قرآن و احادیث سعادت و شقاوت دو امرذاتی نیست و مربوط به قضای مقرر شده ازلی نمی باشد. لذا هر انسان با هر قسم وراثتی اعم از مطلوب یا نامطلوب قابل تربیت است و بر همین اساس یکی از اهداف بعثت انبیاء تقویت سرمایه های موروثی پسندیده و اصلاح زمینه های ناپسند می باشد.

بنابراین تربیت در شرایطی که بستر و زمینه ژنتیکی مناسب و به هنجار فراهم باشد به مراتب آسان تر؛ و مراحل رشد و تحول سریع تر صورت می گیرد. ارتقاء و پیشرفت را می توان با اتکا به اقتضائات زیستی و ژنتیکی فرد به سهولت فراهم آورد. همانند زمین مناسب و مساعد کشت، وقتی باغبان تلاش میکند بذر مناسبی بکارد، برداشت به موقع و مطلوب را می طلبد. اما در شوره زار پس از استحاله و تبدیل شدن به زمین مستعد، امکان کشت و بهره برداری فراهم می گردد؛ و شاید نتایج آن به موقع نباشد اما می تواند مطلوب باشد.

مهم ترین عوامل محیطی که تاثیر جدی و سرنوشت ساز در سعادت و شقاوت انسان دارند:

مادر: بی تردید سرنوشت هر انسانی ریشه در روحیات و خصلت های کسانی دارد که در دوران طفولیت جزء نزدیک ترین افراد به او بوده اند. مادر نزدیکترین فرد به انسان می باشد. نقش سازنده وی در تعیین مسیر فرزند بی نهایت درخور توجه است. نقطه آغازین سعادت و شقاوت انسانها، دامن مادر و محیطی است که مادر رکن اساسی آن محسوب می شود.

یکی از عوامل موثر در تشکیل شخصیت فرزندان فاطمه الزهرا (س) وراثت است، زیرا در این خانواده مادر از مقام عصمت بهره مند بود و در وجود مطهرشان هیچ رجس و گناهی راه ندارد. چنانچه در زیارت مطلقه امام حسین می خوانیم: “گواهی می دهم که شما در اصلاب و ارحام مطهر بودید و هیچ غباری از شرک و جهالت بر دامن شما نیست” .

امام حسین (ع) در روز عاشورا این حقیقت را یک بار دیگر بیان کردند تا از این طریق بر حقانیت خود تاکید ورزد و فرمودند: شهامت، آزادی و کرامت خود را مرهون پاکدامنی و طهارت مادرم زهرا(س) هستم.

امام حسین(ع) در روز عاشورا در پاسخ به سوال حضرت زینب (س)که پرسید، چرا این جماعت با سخنرانی و تبلیغ شما متنبه نشدند؟ فرمود: « ملئت بطونهم من الحرام، چون شکم آنان از حرام پرشده» دیگر حرف حق در آنان تاثیر ندارد.

همنشین: همنشین و رفیق انسان تأثیر عجیبی در تربیت او دارد، رفیق خوب می تواند انسان گمراه را هدایت کند و رفیق بد قادر است پسر حضرت نوح (ع) را به گمراهی و تباهی بیافکند. به ویژه در دوره نوجوانی که دوره بحران هویت است. روان شناسان معتقدند همنشین و رفیق نقش تعیین کننده و سرنوشت سازی دارد و می تواند تمام زحمات والدین و مربیان آموزشی و پرورشی را به ثمر برساند و یا بی اثرکند.

قرآن در این باره خیلی پافشاری دارد.

 در قیامت پشت دست خود را به دندان می گیرند؛ هریک از آنان می گوید “ای کاش با فلانی رفت و آمد نداشتم که مرا منحرف کند.”

” یا ویلتی لیتی لم اتخذ فلانا خلیلا  لقد اضلنی عن الذکر بعد اذ جاءنی و کان الشیطان اللانسان خذولا” (آیه 28 سوره فرقان) 

منظور از شیطان در این آیه شریفه به تعبیری شیاطین انسی یا همان رفیق بد است

با این توضیحات معلوم گردیدکه نه تنها وراثت و محیط سهم مشترکی در سرنوشت انسان دارند بلکه تعامل و اثربخشی این دو عامل، بسیار مهم و اساسی است بطوری که رفتارهای پر خطر و ناهنجار که مخالف فطرت و ذات بشر است می تواند تأثیر بسیار مهمی در ذات و سرنوشت انسان داشته باشد و فطرت آلوده ناشی از انتخاب های غلط و ناصواب انسان می تواند منجر به شقاوت و تیره بختی او گردد و این انسان است که با انتخاب نوع مسیر، زندگی و سرنوشت خود را تعیین می کند.

منابع

ابراهیم امینی (1384) اسلام و تعلیم و تربیت چاپ دوم قم. بوستان کتاب.

آلبرت بروس (1377) مبانی زیست شناسی سلولی ترجمه حسین بهاورند، خانه زیست شناسی.

پاک نژاد سید رضا (1363)اولین دانشگاه و آخرین پیامبر یزد. بنیاد فرهنگی شهید پاک نژاد.

مکارم شیرازی ناصر(1374) تفسیر نمونه تهران دارالکتب السلامیه.

موسوی خمینی (ره) سید روح الله (1362)انسان در قرآن تهران انتشارات مجرد.

مطهری مرتضی (1372) انسان در قرآن تهران انتشارت صحرا.

کاردان علی محمد(1372) فلسفه تعلیم و تربیت، انتشارات سمت، تهران.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این مطلب را به دوستان خود به اشتراک بگذارید

خواننده گرامی

آیا می دانستید بسیاری از مشکلات شخصی و گروهی با کمک گرفتن از مشاوران منخصص به راحتی قابل حل می باشد.

دیر اقدام نکنید

به راحتی با کارشناسان ما در تماس باشید تا شما را برای انتخاب مشاور راهنمایی نمایند.
اینجا کلیک نمایید

لیست محتوا

مرکز مشاوره

با ما تماس بگیرید تا با برترین مشاوران کشور مشاوره داشته باشید

مرکز مشاوره مهستا